<?xml version="1.0" encoding="utf-8" standalone="yes"?><rss version="2.0" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"><channel><title>relacje.news</title><link>https://relacje.news/</link><description>Serwis informacyjny z progresywną i solidarnościową perspektywą.</description><language>pl</language><lastBuildDate>Thu, 12 Nov 2026 13:10:58 +0100</lastBuildDate><atom:link href="https://relacje.news/tagi/prawo-wyborcze/index.xml" rel="self" type="application/rss+xml"/><image><url>https://relacje.news/img/default-cover.svg</url><title>relacje.news</title><link>https://relacje.news/</link></image><item><title>Głos głosowi nierówny. Sejm od 15 lat nie koryguje podziału mandatów</title><link>https://relacje.news/glos-glosowi-nierowny-sejm-od-15-lat-nie-koryguje-podzialu-mandatow/</link><guid isPermaLink="true">https://relacje.news/glos-glosowi-nierowny-sejm-od-15-lat-nie-koryguje-podzialu-mandatow/</guid><pubDate>Thu, 12 Nov 2026 13:10:58 +0100</pubDate><dc:creator>Redakcja relacje.news</dc:creator><description>Okręg podwarszawski wybiera 12 posłów, choć według PKW należy mu się 15. Liczby mandatów w okręgach nie zmieniono od 2011 roku, mimo kolejnych wniosków komisji i znacznych zmian demograficznych. Sejm ma czas na korektę przed wyborami 2027 roku do 15 maja.</description><content:encoded xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/">&lt;p&gt;Okręg wyborczy nr 20 to Piaseczno, Pruszków, Legionowo, Otwock, Ząbki i kilkadziesiąt innych gmin wokół Warszawy. Mieszka w nich dziś tylu ludzi, że Państwowa Komisja Wyborcza proponuje dla tego okręgu największą zmianę w kraju. Jego mieszkańcy wybierają 12 posłów, a według &lt;a href="https://www.prawo.pl/samorzad/23-okregi-do-korekty-przed-wyborami-jest-apel-do-marszalka-sejmu,1556467.html"&gt;wniosku PKW z 27 października 2026 roku&lt;/a&gt; powinni wybierać 15. Trzy mandaty, które należą się okręgowi podwarszawskiemu, są przypisane innym częściom kraju.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Odwrotną sytuację komisja wskazuje w okręgach koszalińskim, elbląskim i wałbrzyskim. Każdy z nich wybiera 8 posłów, choć liczba mieszkańców uzasadnia 7. Wyborcy nie mają na to żadnego wpływu, bo liczby mandatów nie rozstrzyga się przy urnie, tylko w załączniku do Kodeksu wyborczego. Ten załącznik od 2011 roku nie zmienił się ani razu.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="jak-powinien-działać-podział-mandatów"&gt;Jak powinien działać podział mandatów&lt;/h2&gt;
&lt;div class="alert alert-info" role="alert"&gt;
&lt;p class="mb-0"&gt;Norma przedstawicielska to liczba mieszkańców kraju podzielona przez 460, czyli liczbę posłów. W ostatnim pełnym wyliczeniu PKW, według stanu na 30 września 2022 roku, wynosiła &lt;a class="alert-link" href="https://pkw.gov.pl/aktualnosci/informacje/wniosek-panstwowej-komisji-wyborczej-w-sprawie-zmiany-granic-okregow-wyborczych-i-liczby-poslow-w-ni"&gt;78 424 mieszkańców na jeden mandat&lt;/a&gt;. Okręg dostaje tyle mandatów, ile norm mieści się w jego ludności.&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;Kodeks wyborczy przewiduje, że kiedy liczba mieszkańców w okręgach się zmienia, PKW składa w Sejmie wniosek o korektę (art. 203 § 1), a Sejm uchwala ją najpóźniej trzy miesiące przed terminem zarządzenia wyborów (art. 203 § 3). Komisja przekłada tylko wyliczenia, natomiast rozstrzygnięcie ich jest zależne od woli poselstwa.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Zasadę równości wyborów zapisano w &lt;a href="https://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/polski/kon1.htm"&gt;art. 96 ust. 2 Konstytucji&lt;/a&gt;. W Polsce obowiązuje od &lt;a href="https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/10743934,kiedy-polki-uzyskaly-prawa-wyborcze.html"&gt;dekretu z 28 listopada 1918 roku&lt;/a&gt;, który przygotował rząd socjalisty Jędrzeja Moraczewskiego, a podpisał Józef Piłsudski. Ten sam dekret dał prawa wyborcze kobietom. Głos każdego dorosłego obywatela, bez względu na majątek, płeć czy wyznanie, miał od tej pory ważyć tyle samo.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Jak to mierzyć, podpowiada &lt;a href="https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2002)023rev2-cor-e"&gt;Kodeks dobrej praktyki w sprawach wyborczych&lt;/a&gt; Komisji Weneckiej, organu doradczego Rady Europy. Odchylenie od normy nie powinno przekraczać 10 proc., a poza szczególnymi przypadkami nigdy 15 proc. Podział mandatów należy przeglądać co najmniej raz na dziesięć lat, najlepiej poza okresem wyborczym.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;W okręgu podwarszawskim granica 15 proc. jest już przekroczona. Wynika to z metody, którą stosuje PKW: skoro okręgowi należy się 15 mandatów, jego ludność odpowiada co najmniej 14 normom. Te 14 norm dzieli się dziś między 12 posłów, więc na jednego z nich przypada co najmniej o jedną szóstą więcej mieszkańców niż wynosi średnia krajowa.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="wnioski-których-kolejne-większości-nie-wykonały"&gt;Wnioski, których kolejne większości nie wykonały&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;PKW występowała o korektę w 2014 i 2018 roku, a potem &lt;a href="https://konkret24.tvn24.pl/polityka/wybory-parlamentarne-zdumiewajace-zaniechanie-pis-nie-zmienia-liczby-poslow-mimo-zalecen-pkw-st6760345"&gt;21 października 2022 roku&lt;/a&gt;, gdy wskazała 21 okręgów z błędną liczbą posłów. Większość PiS uchwaliła 26 stycznia 2023 roku nowelizację Kodeksu wyborczego, ale załącznika z liczbą mandatów nie ruszyła. Wybory w 2023 roku odbyły się na podziale z 2011 roku, podobnie jak wybory w 2015 i 2019 roku. Prof. Adam Gendźwiłł z Uniwersytetu Warszawskiego mówił wtedy o „złej tradycji »zamrożenia« załączników do kodeksu”.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Koalicja, która rządzi od końca 2023 roku, zajęła się sprawą dopiero we wrześniu 2026 roku, rok przed kolejnymi wyborami. Gendźwiłł zwraca uwagę, że &lt;a href="https://zero.pl/news/pkw-chce-zmian-w-ordynacji-wyborczej-termin-mija-15-maja-2027-r"&gt;za brak korekty odpowiadają kolejne parlamenty&lt;/a&gt;, niezależnie od tego, kto miał w nich większość.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Koszt korekty ponosi konkretna grupa: posłowie z okręgów, które tracą mandaty, i partie, które w tych okręgach musiałyby skrócić listę pewnych miejsc. Korzyść rozkłada się na wyborców w innych regionach, którzy nie mają w tej sprawie żadnego przedstawiciela przy stole. Przez piętnaście lat ten rachunek wychodził na korzyść bezczynności.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="ustawa-z-dodatkami-i-weto"&gt;Ustawa z dodatkami i weto&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Nowelizacja uchwalona &lt;a href="https://www.prawo.pl/samorzad/prezydent-zawetowal-zmiany-w-kodeksie-wyborczym,1554925.html"&gt;4 września 2026 roku&lt;/a&gt; przenosiła ustalanie liczby posłów z załącznika do corocznego obwieszczenia PKW, opartego na danych z Centralnego Rejestru Wyborców. Gdyby komisja obwieszczenia nie wydała, liczbę mandatów ustalałby Naczelny Sąd Administracyjny. W tej samej ustawie znalazły się jednak zmiany w powoływaniu komisarzy wyborczych, skład komisji okręgowych ograniczony do sędziów i prawników, mniejsze obwody głosowania i nowe zasady głosowania za granicą.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę 15 października. W uzasadnieniu napisał, że „nie można wprowadzać głębokich zmian w administracji wyborczej, bez przekonującej analizy ich skutków”, i sprzeciwił się przesuwaniu mandatów &lt;a href="https://www.bankier.pl/wiadomosc/Spor-o-ordynacje-po-wecie-Nawrockiego-Czarzasty-zapowiada-nowe-glosowanie-ws-okregow-9220294.html"&gt;„w drodze urzędniczego obwieszczenia”&lt;/a&gt;. Krytykował też zmianę reguł na rok przed wyborami.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Ten ostatni zarzut trudno pogodzić z kodeksem, który sam dopuszcza korektę do trzech miesięcy przed zarządzeniem wyborów. Zastrzeżenie wobec obwieszczenia też da się ominąć. Według Gendźwiłła Sejm może zmienić sam załącznik nr 1 do Kodeksu wyborczego i wpisać do ustawy nowe liczby. Taka ustawa nie dotykałaby komisarzy, komisji ani obwodów, a liczby w niej wynikałyby z zasad obowiązujących od 2011 roku.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="23-okręgi-do-korekty"&gt;23 okręgi do korekty&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;We wniosku z 27 października PKW napisała, że &lt;a href="https://www.bankier.pl/wiadomosc/Warszawa-i-Wroclaw-zyskaja-poslow-PKW-chce-zmiany-podzialu-mandatow-9220080.html"&gt;„aktualny podział na okręgi wyborcze określone w załącznikach do ustawy narusza przepisy Kodeksu wyborczego”&lt;/a&gt;, a jego utrzymywanie „prowadzi do narastania różnic w sile głosu wyborców zależnie od miejsca ich zamieszkania”. Korekty wymaga 23 z 41 okręgów.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Więcej posłów wybierałyby:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Warszawa II, okręg podwarszawski: 15 zamiast 12,&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Wrocław: 16 zamiast 14,&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Warszawa I, Kraków II, Rzeszów, Gdańsk, Słupsk, Konin, Piła i Poznań: po jednym więcej.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;Po jednym pośle mniej wybierałyby Legnica, Wałbrzych, Toruń, Lublin, Chełm, Łódź, Opole, Katowice II, Katowice III, Kielce, Elbląg, Olsztyn i Koszalin.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Sejm ma czas do 15 maja 2027 roku, bo wybory trzeba zarządzić najpóźniej 15 sierpnia. Wniosek poparło &lt;a href="https://www.prawo.pl/samorzad/23-okregi-do-korekty-przed-wyborami-jest-apel-do-marszalka-sejmu,1556467.html"&gt;25 organizacji społecznych i 40 naukowców&lt;/a&gt;, którzy w liście otwartym napisali: „Równość wyborów nie jest przywilejem partii ani parametrem technicznym systemu wyborczego”. Marszałek Sejmu &lt;a href="https://www.portalsamorzadowy.pl/polityka-i-spoleczenstwo/pkw-chce-zmienic-podzial-mandatow-23-okregi-wyborcze-do-korekty,682326.html"&gt;przekazał sprawę klubom i kołom&lt;/a&gt; z prośbą o rozważenie inicjatywy ustawodawczej oraz sejmowej komisji do spraw zmian w kodyfikacjach.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="mapa-transformacji"&gt;Mapa transformacji&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Lista okręgów, które mają stracić posłów, pokrywa się z miejscami, gdzie po 1989 roku zniknęły całe gałęzie gospodarki. W &lt;a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Wa%C5%82brzych"&gt;Wałbrzychu&lt;/a&gt; w latach 90. zamknięto kopalnie węgla. &lt;a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81%C3%B3d%C5%BA"&gt;Łódź&lt;/a&gt; straciła w tej samej dekadzie przemysł włókienniczy. Okolice Koszalina i Elbląga należały do regionów z największym udziałem &lt;a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%84stwowe_gospodarstwo_rolne"&gt;państwowych gospodarstw rolnych&lt;/a&gt;, zlikwidowanych na początku lat 90. PKW tłumaczy potrzebę korekty tym, że część mieszkańców &lt;a href="https://zero.pl/news/pkw-chce-zmian-w-ordynacji-wyborczej-termin-mija-15-maja-2027-r"&gt;przeniosła się z mniejszych miejscowości i terenów wiejskich do dużych miast i ich okolic&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Korekta dostosuje reprezentację do tego, gdzie ludzie dziś mieszkają, i na to zasługują zarówno mieszkańcy Piaseczna, jak i Wałbrzycha. Liczba posłów nie zmieni jednak tego, że w regionach, z których ludzie wyjeżdżali, zabrakło pracy. Na to potrzebne są inwestycje publiczne, a stary załącznik przez piętnaście lat pozwalał tę rozmowę odkładać, bo mandaty i tak zostawały na miejscu.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="małe-okręgi-wyższy-próg"&gt;Małe okręgi, wyższy próg&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Odjęcie mandatu ma też skutek, o którym w sporze o wagę głosu mówi się rzadko. Im mniej mandatów w okręgu, tym więcej głosów trzeba zebrać, żeby zdobyć choć jeden. Według przybliżonego wzoru stosowanego w politologii &lt;a href="https://tcd.ie/Political_Science/about/people/Michael.Gallagher/ElSystems/Docts/effthresh.php"&gt;realny próg w okręgu wynosi 75 proc. podzielone przez liczbę mandatów powiększoną o jeden&lt;/a&gt;. W okręgu siedmiomandatowym to około 9,4 proc., prawie dwa razy więcej niż ustawowe 5 proc.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Sam ustawowy próg zostawił w 2015 roku bez reprezentacji &lt;a href="https://parlament2015.pkw.gov.pl/pliki/1445897355_Zbiorcze-wyniki-glosowania.pdf"&gt;550 349 wyborców Partii Razem&lt;/a&gt;, czyli 3,62 proc. głosujących. W małych okręgach do progu ustawowego dochodzi próg wynikający z arytmetyki, a metoda d&amp;rsquo;Hondta w połączeniu z niewielkimi okręgami &lt;a href="https://oko.press/metoda-dhondta-rozwiewamy-mity"&gt;premiuje największe ugrupowania&lt;/a&gt;. W wyborach 2001 roku mandaty dzielono zmodyfikowaną &lt;a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Metoda_Sainte-Lagu%C3%AB"&gt;metodą Sainte-Laguë&lt;/a&gt;, która rozkłada je bliżej proporcji głosów. Skoro Sejm i tak musi otworzyć załącznik, ma okazję wrócić też do pytania o wielkość okręgów i sposób liczenia głosów, na których dziś najbardziej zyskują dwie największe partie.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="co-może-zrobić-sejm"&gt;Co może zrobić Sejm&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Do 15 maja 2027 roku wystarczy krótka ustawa zmieniająca liczby w załączniku nr 1 zgodnie z wnioskiem PKW. Jeśli Sejm jej nie uchwali, wybory w 2027 roku będą piątymi z rzędu na podziale ustalonym w 2011 roku.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Trwałym rozwiązaniem byłby zapisany w kodeksie mechanizm, który zmienia liczbę mandatów automatycznie po każdej zmianie liczby mieszkańców. Zawetowana nowela szła w tym kierunku, ale połączono ją z kilkoma spornymi zmianami, co dało prezydentowi argumenty do weta. Bez takiego mechanizmu o tym, czy głos z Piaseczna waży tyle samo co głos z Koszalina, dalej będą decydować posłowie, którym obecny podział zapewnił mandaty.&lt;/p&gt;</content:encoded><enclosure url="https://images.unsplash.com/photo-1540910419892-4a36d2c3266c?ixlib=rb-4.1.0&amp;w=1600&amp;h=900&amp;fit=max&amp;q=80&amp;auto=format" type="image/jpeg"/><media:content url="https://images.unsplash.com/photo-1540910419892-4a36d2c3266c?ixlib=rb-4.1.0&amp;w=1600&amp;h=900&amp;fit=max&amp;q=80&amp;auto=format" medium="image"/><category>polityka</category><category>Sejm</category><category>Kodeks wyborczy</category><category>Karol Nawrocki</category><category>Państwowa Komisja Wyborcza</category><category>okręgi wyborcze</category><category>prawo wyborcze</category></item></channel></rss>