Kurtyna wodna nie wystarczy

Redakcja relacje.news — Mon, 29 Jun 2026 16:23:00 +0200

Klimatolog dr hab. Marek Błaś postawił sprawę jasno: pytanie o 40 stopni Celsjusza w Polsce to pytanie o termin, nie o możliwość. Ten termin nadszedł już we wczorajszy weekend. Pierwsza fala upałów 2026 roku właśnie dotknęła kraj i wszystko wskazuje, że to wstęp tego, jak będą wyglądać następne lata.

W Szczecinie miejskie służby rozstawiły kurtyny wodne i poidełka z wodą pitną. To gest dobrej woli i pewnie przyniesie ulgę kilku przechodniom. Ale kurtyna wodna to nie polityka adaptacyjna. To zdjęcie do lokalnej gazety.

Kto płaci ciałem

Upał nie jest jednakowo groźny dla wszystkich. Starsze osoby mieszkające na ostatnich piętrach bloków bez wentylacji, bez klimatyzacji, nieraz bez nikogo bliskiego umierają podczas fal gorąca statystycznie częściej i w liczbach, które rzadko trafiają na pierwsze strony. Pracownicy fizyczni — budowlańcy, magazynierzy, kurierzy — spędzają godziny na zewnątrz lub w rozgrzanych halach. Nie mogą po prostu wyjść wcześniej do domu, bo tracą zarobek albo pracę.

W polskich miastach odsetek powierzchni uszczelnionej - asfaltu, betonu, kostki - rośnie od dekad. Drzewa usuwa się pod inwestycje, parkingi i przebudowy. Efekt jest przewidywalny: miejska wyspa ciepła pogłębia się, nocne temperatury nie schodzą do poziomów, przy których organizm może się zregenerować. Człowiek budzi się po nocy zmęczony i wchodzi w kolejny dzień z deficytem.

Czego nie robi państwo

Adaptacja do upałów wymaga pracy przez cały rok, a nie tylko w czerwcu. Tymczasem polska polityka miejska przez lata nagradzała usuwanie zieleni pod nowe inwestycje, a nie jej ochronę. Fundusze na nasadzenia istnieją, ale są rozproszone, uzależnione od aplikowania przez samorządy i niespójne między miastami.

Przepisy bhp ograniczają pracę w wysokich temperaturach, ale dla pracowników fizycznych progi są ustawione tak wysoko, że w praktyce rzadko uruchamiają ochronę. Pracodawca ma obowiązek zapewnić wodę i ewentualne przerwy, tylko, że nadzór nad egzekwowaniem tego obowiązku jest śladowy.

Służba zdrowia nie ma wypracowanego systemu ostrzegania połączonego z realną interwencją środowiskową. Lekarze rodzinni są przeciążeni, a odwiedziny u osób starszych zamieszkałych samotnie podczas fali gorąca nie wchodzą w standardowy zakres opieki.

Co oznacza poważna polityka adaptacyjna

Nasadzenia drzew w centrach miast, renaturyzacja małych cieków wodnych, parki kieszonkowe w gęstej zabudowie to nie estetyka, tylko infrastruktura termiczna. Podobnie jak asfalt dróg jest infrastrukturą transportową, tak cień drzewa jest infrastrukturą zdrowotną. Wymagają finansowania ze środków publicznych, bo żaden deweloper nie posadzi drzew, które obniżą ceny jego mieszkań przez ograniczenie placów parkingowych.

Publicznie dostępne miejsca chłodzenia jak klimatyzowane biblioteki, domy kultury, centra opieki dziennej, to rozwiązanie sprawdzone w krajach, które swoje problemy z upałami rozpoznały wcześniej. We Francji po katastrofalnej fali 2003 roku, która zabiła kilkanaście tysięcy osób, zbudowano sieć takich miejsc i zobowiązano gminy do prowadzenia rejestrów osób szczególnie narażonych. Polska tamtej lekcji nie przerabiała.

Najkosztowniejszą inwestycją jest modernizacja budynków: docieplenie, wentylacja, ochrona przed przegrzewaniem. Program termomodernizacji skupiał się dotąd na ogrzewaniu zimą. Nadszedł czas, żeby równie poważnie podejść do chłodzenia latem i żeby wsparcie było adresowane do najuboższych lokatorów, nie tylko do tych, których stać na własną klimatyzację.

Klimatyzacja indywidualna rozwiązuje problem jednej osoby kosztem wszystkich pozostałych: zużywa prąd i wyrzuca ciepło na zewnątrz, podgrzewając miasto. Publiczne miejsca chłodzenia i zieleń miejska działają odwrotnie.

Skala, której nie ma

Polskie miasta robią, co mogą w ramach ograniczonych środków i bez koordynacji krajowej. Szczecin stawia kurtyny, inne gminy organizują punkty nawadniania. Ale upał nie jest problemem lokalnym — jest ogólnokrajowy, a jego skutki zdrowotne obciążają publiczną ochronę zdrowia na poziomie całego systemu.

Bez krajowej strategii adaptacji, bez stałego finansowania z budżetu centralnego i bez egzekwowania standardów ochrony pracowników w gorące dni, każde miasto będzie odkrywać koło na własną rękę i co roku w czerwcu wyjeżdżać z tymi samymi kurtynami.

Temperatury będą bić rekordy. To już pewne. Pytanie, ile czasu zajmie decydentom uznanie, że odpowiedzią na strukturalny problem klimatyczny musi być strukturalna odpowiedź państwa.