Susza już tu jest. Polska dalej nie traktuje wody jak dobra wspólnego

af — Mon, 06 Apr 2026 14:00:55 +0200

Hydrogeologiczna susza w Polsce przestała być prognozą. Jest faktem, który obserwują geolodzy, hydrolodzy i rolnicy — choć nie przebija się jeszcze do mainstreamu politycznej debaty z taką siłą, na jaką zasługuje. Poziomy wód gruntowych opadają. Zasoby, których nie da się uzupełnić w ciągu jednego mokrego sezonu, kurczą się od lat. A instytucje publiczne odpowiedzialne za gospodarkę wodną działają tak, jakby czas wciąż stał w miejscu.

Susza hydrogeologiczna różni się od tej, którą widać gołym okiem na wyschnięciem polu czy w rzece z odsłoniętym dnem. Dotyczy wód podziemnych — zasobów tworzonych przez dziesiątki, niekiedy setki lat filtrowania opadów przez warstwy gruntu. Kiedy te poziomy opadają, nie wystarczy kilka tygodni deszczu. Odbudowa trwa latami, a w skrajnych przypadkach — w ogóle nie nastąpi w horyzoncie czasowym istotnym dla ludzi żyjących tu i teraz.

Polska należy do krajów o najniższych zasobach wody słodkiej per capita w Europie. To nie skutek wyłącznie zmian klimatu — choć te przyspieszyły problem — lecz także konsekwencja dziesięcioleci złego zarządzania. Melioracje pod intensywne rolnictwo, betonowanie powierzchni w miastach, bezrefleksyjne pobory przemysłowe, brak retencji. Każda z tych decyzji była podejmowana osobno, przez różne podmioty, w różnych horyzontach czasowych. Nikt nie prowadził rachunku zbiorczego.

Ostrożnie: Polska dysponuje zaledwie około 1600 m³ wody słodkiej na mieszkańca rocznie — to trzykrotnie mniej niż średnia europejska. W warunkach postępującej suszy hydrogeologicznej liczba ta będzie się zmniejszać.

Problem nie jest nowy. Eksperci alarmują od lat. A jednak kolejne rządy traktowały politykę wodną jako zaplecze dla branży rolnej albo kwestię techniczną do rozwiązania przez wyspecjalizowane agencje. Retencja wody pojawiała się w dokumentach strategicznych, ale rzadko w budżetach. Programy małej retencji były realizowane w skali, która nie odpowiada rozmiarom wyzwania.

Tymczasem woda jest dobrem wspólnym w sensie dosłownym — jej brak uderza we wszystkich, jej nadmierna eksploatacja przez jednych oznacza straty dla pozostałych. Rolnik, który pompuje wodę z lokalnego poziomu wodonośnego, wpływa na zasoby dostępne dla sąsiednich gospodarstw i okolicznych miejscowości. Deweloper, który betonuje kolejne hektary pod osiedla bez systemów retencji, pogłębia deficyt dla całego obszaru zlewni. Nie ma tu prostego mechanizmu rynkowego, który by tę logikę korygował. Jest za to wyraźna potrzeba publicznego zarządzania zasobem, który nie może być traktowany jak towar.

Wodociągi komunalne — tam, gdzie pozostały w rękach publicznych — radzą sobie różnie, ale przynajmniej podlegają jakiejś kontroli demokratycznej. Niepokojące są natomiast tendencje do komercjalizacji dostępu do wody i do przerzucania kosztów jej ochrony na barki indywidualnych konsumentów. Rosnące rachunki za wodę przy jednoczesnym niedofinansowaniu infrastruktury retencyjnej to polityczny wybór, nie konieczność.

Adaptacja do zmian klimatycznych w obszarze zasobów wodnych wymaga inwestycji na skalę, której żaden prywatny podmiot nie podejmie, bo nie leży to w jego interesie. Zbiorniki retencyjne, odtwarzanie mokradeł, zielona infrastruktura w miastach, przebudowa systemów melioracyjnych — to zadania dla państwa i samorządów, finansowane ze środków publicznych, planowane w perspektywie kilkudziesięciu lat. Tego rodzaju planowanie jest nieobecne.

Mokradła i tereny bagienne są naturalnym magazynem wody — zdolnym zatrzymywać nadmiar opadów i oddawać go stopniowo w okresach suszy. Polska w XX wieku osuszyła znaczną część takich terenów pod rolnictwo. Ich odtwarzanie jest jednym z najtańszych i najskuteczniejszych narzędzi retencji.

Rząd Tuska nie wyróżnia się tu żadną szczególną aktywnością. Transformacja energetyczna, o której dużo się mówi, koncentruje się na produkcji prądu. Transformacja wodna — czyli dostosowanie całego modelu zagospodarowania przestrzeni, rolnictwa i infrastruktury miejskiej do realiów niedoborów wody — pozostaje poza głównym nurtem.

To zaniedbanie będzie miało cenę. Nie abstrakcyjną, lecz konkretną: droższe uprawy, problemy z zaopatrzeniem w wodę pitną w kolejnych regionach, konflikty o dostęp do zasobów między rolnictwem, przemysłem i gospodarstwami domowymi. Polska wieś, już dziś obciążona skutkami transformacji i niestabilnych cen surowców, stoi przed perspektywą dodatkowego uderzenia.

Potrzebna jest publiczna polityka wodna — nie jako jeden program w jednym ministerstwie, lecz jako zasada organizująca planowanie przestrzenne, inwestycje infrastrukturalne i regulacje dotyczące poboru wody. Zasoby wodne powinny być traktowane jak inne dobra wspólne: zarządzane w interesie całego społeczeństwa, chronione przed eksploatacją przekraczającą możliwości regeneracji, dostępne dla wszystkich na równych warunkach.

Śmigus-dyngus to w tym roku symbol bardziej dosłowny, niż chcemy przyznać. Woda, którą rozlewamy z radością, to zasób, którego za dekadę możemy wyraźnie brakować. Bez zmiany kierunku zarządzania tym zasobem — bez silnej, planowej roli państwa — nie da się tej trajektorii odwrócić.

relacje.news

Susza już tu jest. Polska dalej nie traktuje wody jak dobra wspólnego