<?xml version="1.0" encoding="utf-8" standalone="yes"?><rss version="2.0" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"><channel><title>relacje.news</title><link>https://relacje.news/</link><description>Serwis informacyjny z progresywną i solidarnościową perspektywą.</description><language>pl</language><lastBuildDate>Sun, 15 Nov 2026 13:12:32 +0100</lastBuildDate><atom:link href="https://relacje.news/tagi/helcom/index.xml" rel="self" type="application/rss+xml"/><image><url>https://relacje.news/img/default-cover.svg</url><title>relacje.news</title><link>https://relacje.news/</link></image><item><title>Bałtyk pełen widm. Prawo obciąża producentów sieci kosztem zbiórki w porcie, ale nie wyłowienia z morza</title><link>https://relacje.news/baltyk-pelen-widm-kto-placi-za-wylowienie-sieci/</link><guid isPermaLink="true">https://relacje.news/baltyk-pelen-widm-kto-placi-za-wylowienie-sieci/</guid><pubDate>Sun, 15 Nov 2026 13:12:32 +0100</pubDate><dc:creator>Redakcja relacje.news</dc:creator><description>Od 2024 roku firmy sprzedające sieci rybackie z plastiku muszą finansować zbiórkę i przetwarzanie zużytego sprzętu oddanego w portach. Kto ma płacić za wyciąganie sieci widmo z dna Bałtyku, nie wskazuje ani ustawa, ani unijna dyrektywa.</description><content:encoded xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/">&lt;p&gt;Sieć rybacka, która wypadła z kutra albo została odcięta, bo jej wyciągnięcie było zbyt trudne czy drogie, łowi dalej. Dryfuje w toni i po dnie Bałtyku, zaczepia się o wraki i kamienie, dusi foki i morświny, zabija ryby, które nie trafią już na niczyj stół. Rybacy i ekolodzy nazywają takie sieci widmami. W ewidencji odpadów nie figurują, bo nikt ich jako odpadu nie zgłosił, a w morzu pracują latami, bo żyłka monofilamentowa i liny z polipropylenu rozkładają się w słonej wodzie bardzo długo.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Na problem składają się dwie osobne sprawy. Pierwsza to wydobycie: ktoś musi wypłynąć, zanurkować, odnaleźć zaczepiony sprzęt i wciągnąć go na pokład. Druga zaczyna się na brzegu, kiedy sieć trafia albo na składowisko, albo do instalacji, która przerobi ją na surowiec. Polskie prawo zajęło się tylko drugą.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="za-co-płaci-producent"&gt;Za co płaci producent&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Unijna dyrektywa o produktach jednorazowego użytku z plastiku (&lt;a href="https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32019L0904"&gt;2019/904&lt;/a&gt;) objęła sprzęt rybacki zawierający plastik rozszerzoną odpowiedzialnością producenta i dała państwom członkowskim czas na wdrożenie tej części do 31 grudnia 2024 roku. Polska zrobiła to nowelizacją ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej, ogłoszoną w maju 2023 roku (&lt;a href="https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230000877"&gt;Dz.U. 2023 poz. 877&lt;/a&gt;). Od 1 stycznia 2024 roku firma, która wprowadza do obrotu narzędzia połowowe zawierające tworzywa sztuczne, musi finansować selektywną zbiórkę takiego sprzętu, gdy stanie się odpadem, a także jego transport i przetworzenie.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Ustawa wyznacza też minimalny roczny poziom zbierania do recyklingu, liczony jako stosunek masy zebranego zużytego sprzętu do masy, którą firma wprowadziła na rynek rok wcześniej: 5% za 2024 rok, 10% za 2025, 15% za 2026, potem więcej, aż do 30% od 2030 roku. Kto poziomu nie osiągnie, płaci opłatę produktową naliczaną od różnicy między poziomem wymaganym a osiągniętym, przy stawce 5 zł za kilogram, a wpływy trafiają na rachunek Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Obowiązek finansowania dotyczy jednak wyłącznie sprzętu, który ktoś już dostarczył do portowych urządzeń do odbioru odpadów albo do innego równoważnego systemu zbierania. Tak formułuje go zarówno dyrektywa (art. 8 ust. 9), jak i polska ustawa (art. 8d). Żaden z tych przepisów nie obejmuje kosztu odnalezienia sieci zaczepionej o wrak, zejścia po nią pod wodę i wciągnięcia jej na pokład. Sieć, która przepadła w morzu, obciąża producenta najwyżej pośrednio: nie wlicza się do zebranej masy, więc może podnieść opłatę produktową, ale z tej opłaty nikt nie musi finansować poszukiwań.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Wyławianie odbywa się więc poza systemem, w jednorazowych projektach organizacji pozarządowych finansowanych z grantów, w akcjach nurków i w pracy rybaków, którzy przywożą znalezione sieci do portu we własnym czasie. Komisja Helsińska (HELCOM), organizacja państw nadbałtyckich zajmująca się ochroną morza, skupia się na zapobieganiu: publikuje &lt;a href="https://helcom.fi/action-areas/marine-litter-and-noise/marine-litter/best-practices-to-reduce-gear-loss/"&gt;zalecenia dotyczące znakowania sprzętu&lt;/a&gt;, które mają ograniczać jego utratę.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="co-można-zrobić-ze-starą-siecią"&gt;Co można zrobić ze starą siecią&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Przetwarzanie sieci na nowy surowiec wciąż jest sprawdzane w laboratoriach. Na Uniwersytecie Rhode Island, jak opisuje &lt;a href="https://oko.press/ile-sieci-widmo-zostawiamy-w-baltyku"&gt;OKO.press&lt;/a&gt;, stare liny rybackie przerabia się na nową plastikową żyłkę. Prace prowadzi dr Izabela Ciesielska-Wróbel, która według &lt;a href="https://ecori.org/scary-problem-ghost-gear-haunts-new-englands-salt-waters/"&gt;ecoRI News&lt;/a&gt; bada teraz, czy proces może się opłacić. Ten sam tekst podaje, że większość porzuconego sprzętu wyłowionego z tamtejszych wód nadal trafia na składowisko.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;W Polsce, jak pisze OKO.press w reportażu z 14 listopada 2026 roku, kraj &amp;ldquo;dopiero uruchamia obowiązkowy recykling wydobytych z Bałtyku porzuconych, utraconych sieci, lin i sprzętu rybackiego&amp;rdquo;, choć obowiązek finansowania zbiórki obowiązuje od stycznia 2024 roku. Od tego, czy w portach rybackich powstaną punkty zbiórki i wstępnej segregacji sprzętu, zależy, czy obowiązek producenta w ogóle zacznie działać, bo ustawa wiąże go z odpadami dostarczonymi do portowych urządzeń odbiorczych. Otwarte pozostaje też, czy sieci będą przetwarzane w kraju, czy wywożone za granicę. Do czasu, aż system ruszy, koszt magazynowania i transportu zebranych sieci może spaść na porty i samorządy.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Nawet działający system nie wyciągnie z Bałtyku żadnej z sieci, które już w nim dryfują. Przy poziomie 15% w 2026 roku producent wypełnia obowiązek, jeśli zebrana masa zużytego sprzętu odpowiada 15% masy tego, co sprzedał rok wcześniej; reszta może leżeć w magazynach, na składowiskach albo na dnie, a zaległość rozlicza się opłatą. Dopóki wydobycie nie dostanie własnego źródła finansowania i podmiotu odpowiedzialnego, koszt usuwania sieci widmo poniosą ci, którzy akurat się go podejmą: nurkowie-wolontariusze, lokalne organizacje i rybacy zgłaszający znaleziska we własnym czasie. Firmy, które na tym sprzęcie zarobiły, płacą za jego ostatni etap, a wyciąganie go z dna spada na ludzi, którzy go nie wyprodukowali ani nie sprzedali.&lt;/p&gt;</content:encoded><enclosure url="https://relacje.news/img/uploads/porzucone-sieci-rybackie-pod-woda.jpg" type="image/jpeg"/><media:content url="https://relacje.news/img/uploads/porzucone-sieci-rybackie-pod-woda.jpg" medium="image"/><category>spoleczenstwo</category><category>środowisko</category><category>Bałtyk</category><category>HELCOM</category><category>sieci widmo</category><category>rybołówstwo</category><category>odpowiedzialność rozszerzona producenta</category><category>recykling</category><category>gospodarka odpadami</category></item></channel></rss>