relacje.news

900 tysięcy za defiladę. Kto pyta o publiczne przelewy?

Jan Kowalski — Sun, 26 Apr 2026 13:04:51 +0200

Blisko 900 tysięcy złotych — tyle Ministerstwo Obrony Narodowej przelało na konto TVP za transmisję defilady z okazji Święta Wojska Polskiego. Nadawca, który formalnie jest w stanie likwidacji. Środki z budżetu państwa. Przelew, o którym opinia publiczna dowiedziała się nie z żadnego raportu ani obowiązkowego rejestru, lecz dzięki zapytaniu poselskiemu.

To nie jest kwota astronomiczna. Ale właśnie dlatego sprawa jest ciekawa — bo pokazuje, jak działa logika transferów publicznych pieniędzy tam, gdzie nikt zbyt głośno nie pyta.

Likwidacja, która nie przeszkadza

TVP od miesięcy funkcjonuje w stanie zawieszenia. Trwa spór prawny, instytucja jest formalnie „w likwidacji", jej status jest przedmiotem politycznych przepychanek. Można by oczekiwać, że w tej sytuacji każda umowa z udziałem tej spółki będzie przetworzona ze szczególną ostrożnością, udokumentowana, uzasadniona.

Zamówienie za transmisję defilady nie trafiło jednak do szerszej publicznej debaty. Żaden resort nie ogłosił tego jako przetargu ani nie wyjaśnił, dlaczego wybrał akurat tego nadawcę, akurat w tej kwocie. Dowiadujemy się o nim z interpelacji posłanki Pauliny Matysiak, która zażądała ujawnienia wszystkich podobnych przelewów.

Sam fakt, że trzeba o to pytać parlamentarnie, mówi dużo o standardach przejrzystości.

Stare wzorce, nowe twarze

Przez lata PiS-u media publiczne były wprost instrumentem partyjnego przekazu. Miliardy złotych z budżetu i od spółek Skarbu Państwa płynęły do TVP, Polskiego Radia i powiązanych podmiotów — bez przetargów, bez rozliczenia efektów, bez wstydu. Zmiana władzy w 2023 roku była prezentowana jako koniec tej praktyki. Transparentność, praworządność, koniec partyjnych synekur.

Teraz okazuje się, że przynajmniej w jednym przypadku ministerstwo rządu Tuska przelało niemal milion złotych do instytucji w likwidacji za jedno wydarzenie — i nikt w rządzie nie uznał za stosowne poinformować o tym opinii publicznej z własnej inicjatywy.

Można bronić tej konkretnej transakcji: może cena była rynkowa, może nie było innej telewizji, która mogłaby obsłużyć transmisję. Ale obrona jest możliwa tylko wtedy, gdy dane są dostępne. A nie są.

Problem jest systemowy

W Polsce nie istnieje jeden, publicznie dostępny rejestr umów zawieranych przez ministerstwa z mediami. Obowiązek publikacji dotyczy zamówień powyżej określonych progów, ale nie wszystkich wydatków z budżetu na usługi medialne.

Brak jawności nie jest przypadkowym zaniedbaniem. To efekt systemu, który przez lata był projektowany tak, żeby politycy mieli swobodę w dysponowaniu publicznymi środkami bez nadmiernej kontroli. Rządy zmieniają się, ale infrastruktura nieprzejrzystości zostaje.

Pytanie, które postawiła Matysiak, jest proste: ile i komu zapłacono za podobne usługi? Pełna lista przelewów tego typu pozwoliłaby sprawdzić, czy mamy do czynienia z jednostkowym przypadkiem, czy z wzorcem. Bez tej listy każde zapewnienie o nowych standardach pozostaje deklaracją.

Publiczne pieniądze nie należą do ministra ani do rządu. Należą do wszystkich, którzy je wpłacili. Przejrzystość w tym, gdzie trafiają, nie jest żadną łaską — to warunek minimalny demokratycznej kontroli nad władzą. Każdą władzą.

Państwo dla myśliwych: jak publiczne pieniądze trafiają do zamkniętego lobby

Redakcja relacje.news — Thu, 09 Apr 2026 13:02:57 +0200

Polski Związek Łowiecki pobiera środki publiczne z budżetu centralnego i z kas samorządów. Pieniądze idą na organizację hubertusów, wsiedlanie kuropatw, edukację dzieci i młodzieży w duchu kultury łowieckiej, a nawet na puchary w konkursach. Jednocześnie PZŁ odmawia udostępnienia swoich sprawozdań finansowych, zasłaniając się tym, że organizacja opiera się na prywatnych składkach członków.

To paradoks, który w normalnie funkcjonującym państwie nie powinien być możliwy: publiczne pieniądze płyną do organizacji, która nie rozlicza się publicznie z ich wydatkowania.

Skąd płyną pieniądze

Strumień finansowania jest wielokanałowy. Część środków pochodzi bezpośrednio z budżetu państwa — za pośrednictwem ministerstw i agencji rządowych. Kolejna część trafia do PZŁ od samorządów: urzędów marszałkowskich, starostw, gmin. Uzasadnienia bywają różne — promocja regionu, edukacja ekologiczna, ochrona zwierzyny. W praktyce oznacza to, że podatnicy z całej Polski, niezależnie od swoich przekonań w sprawie łowiectwa, współfinansują działalność organizacji, do której dostęp jest ściśle reglamentowany.

Członkostwo w Polskim Związku Łowieckim wymaga przejścia przez wieloletni proces aplikacyjny, zdania egzaminów i uzyskania rekomendacji od istniejących myśliwych. Jest to środowisko z definicji zamknięte, o wyraźnie ekskluzywnym charakterze.

Taka struktura dostępu sprawia, że mamy do czynienia z rzadkim przypadkiem: zamknięty klub pobiera otwarte, wspólne środki.

Przejrzystość wybiórcza

Gdy dziennikarze próbują ustalić, jak dokładnie wydawane są publiczne pieniądze, napotykają mur. PZŁ nie publikuje sprawozdań finansowych, argumentując, że jest organizacją opartą na prywatnych środkach swoich członków. Ten argument jest formalnie nieszczerze: organizacja może być finansowana częściowo ze składek, ale jeśli jednocześnie przyjmuje środki publiczne, podlega obowiązkowi jawności w zakresie tych środków. Selektywna prywatność — „jesteśmy prywatni, gdy pytają o dokumenty, ale publiczni, gdy sięgamy po dotacje

Ropa po 120 dolarów i rosnące zyski. Kto inkasuje kryzys energetyczny

Redakcja relacje.news — Mon, 06 Apr 2026 00:44:07 +0200

Przez pierwsze sześć dni wojny z Iranem Stany Zjednoczone wydały 11 miliardów dolarów. Na giełdach licznik ruszył wcześniej. Akcje Lockheed Martina podrożały o 3%, Northrop Grumman — o 5%, Raytheon — o 4,5%. Ten ostatni zyskał ponad 100% wartości od 2023 roku. Żadna z tych spółek nie musiała czekać na wynik działań zbrojnych, żeby odnotować sukces finansowy.

Mechanizm jest prosty. Konflikt zbrojny zakłóca łańcuchy dostaw, a zakłócenie łańcuchów dostaw winduje ceny surowców. Brent oscyluje dziś w okolicach 120 dolarów za baryłkę — najwyżej od czterech lat. Jeśli Cieśnina Ormuz pozostanie zablokowana przez irańską flotę do połowy maja, analitycy JPMorgan prognozują przekroczenie 150 dolarów. Tą trasą przepływa normalnie jedna piąta globalnych dostaw ropy i LNG. Zakłócenia objęły już 12–15 milionów baryłek dziennie, czyli około 15% światowej podaży.

OPEC+ odpowiedziała na zakłócenia decyzją o zwiększeniu limitów produkcji o 206 tysięcy baryłek dziennie od maja. Sygnał polityczny był wyraźny — próba schłodzenia cen — ale skala korekty jest nieadekwatna do dziury. Regionalne władze w strefie konfliktu szacują, że przywrócenie normalnego wydobycia potrwa miesiące, zakładając natychmiastowe zakończenie walk i otwarcie szlaków żeglugowych.

Europejskie koncerny paliwowe mają w tym czasie liczyć na 24 miliardy euro dodatkowego zysku. Do 30 marca — niecały miesiąc od wybuchu konfliktu — nadmiarowe zyski wyniosły już 1,3 miliarda euro. Wzrost cen na stacjach paliw i u dystrybutorów energii nie jest żadną katastrofą naturalną. To transfer dochodów: od konsumentów i podatników do akcjonariuszy spółek paliwowych.

Zbrojenia i kapitał

Po drugiej stronie bilansu zysku stoi przemysł zbrojeniowy. Warto przyjrzeć się jednemu konkretnemu przypadkowi, bo dobrze ilustruje, jak wygląda granica między polityką państwową a prywatnym interesem — albo raczej: jak ta granica przestaje istnieć.

Steve Feinberg, potwierdzony w marcu 2025 roku na stanowisko wiceministra obrony USA, zbudował majątek wyceniany na 5 miliardów dolarów przez fundusz private equity Cerberus Capital Management. Cerberus ma udziały w firmach świadczących usługi serwisu lotniczego, szkolenia wojskowego, testowania broni hipersonicznej i infrastruktury telekomunikacyjnej dla administracji federalnej. Co najmniej cztery z tych podmiotów zdążyły uzyskać kontrakty w ramach inicjatywy Golden Dome — projektu tarczy przeciwrakietowej, nad którym nadzór sprawuje sam Feinberg jako wiceminister.

Eisenhower ostrzegał przed tym modelem w 1961 roku, używając terminu „kompleks militarno-przemysłowy". Mówił o systemie działającym poza kontrolą demokratyczną. Siłą tego ostrzeżenia jest to, że dotyczy struktury, nie konkretnych aktorów. Feinberg to symptom, nie anomalia. Granica między interesem publicznym a prywatną inwestycją nie przebiega między instytucjami — często przecina te same biografie.

Pięć krajów, jedna propozycja

4 kwietnia 2026 roku Niemcy, Włochy, Hiszpania, Portugalia i Austria wystosowały do Komisji Europejskiej wspólne wezwanie do wprowadzenia podatku od nadzwyczajnych zysków koncernów energetycznych. Argumentacja była bezpośrednia: „Ci, którzy czerpią korzyści z konsekwencji wojny, muszą się dołożyć." Wpływy miałyby sfinansować tymczasową pomoc dla konsumentów i ograniczyć inflację bez dodatkowego zadłużania budżetów publicznych.

Ci, którzy czerpią korzyści z konsekwencji wojny, muszą się dołożyć.

Polska znalazła się na marginesie tej inicjatywy. Minister Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz wyraziła poparcie dla podatku od nadmiernych marż. Premier Donald Tusk wymienił nadzwyczajny podatek wśród możliwych rozwiązań. Żadne z tych sygnałów nie przełożyło się jak dotąd na formalne stanowisko wobec unijnego wniosku.

Pomysł windfall tax nie jest nowy. UE stosowała podobny mechanizm w 2022 roku po inwazji Rosji na Ukrainę. Wtedy też pojawiły się te same argumenty: zyski spółek energetycznych wynikają nie z własnych inwestycji ani innowacji, lecz ze zdarzeń zewnętrznych — wojen, zakłóceń geopolitycznych, zamkniętych szlaków morskich. To renta sytuacyjna, nie efekt pracy.

Kto płaci, kto zarabia

Kryzys energetyczny produkuje prywatne zyski z tych samych mechanizmów, które generują koszty publiczne. Wzrost cen energii uderza w budżety domowe, podnosi koszty transportu i produkcji, wymusza interwencje socjalne finansowane z podatków. Spółki paliwowe i zbrojeniowe nie ponoszą żadnej części tych kosztów — część z nich zamienia je bezpośrednio w przychód.

Windfall tax to narzędzie precyzyjne: nie dotyka normalnej rentowności, nie karze za efektywność. Trafia wyłącznie w zyski, które nie wynikają z żadnych zasług — tylko z tego, że ktoś akurat kontroluje ropę albo produkuje rakiety w momencie, gdy świat jednego i drugiego pilnie potrzebuje.

Pięć krajów Unii zaproponowało ten mechanizm cztery tygodnie po wybuchu konfliktu. Rachunki za paliwo i prąd płaci tymczasem trzysta milionów Europejczyków — i ta liczba nie będzie maleć, dopóki zyski z kryzysu pozostają kwestią prywatną, a jego koszty — publiczną.

Jura-Czarnecki: Stolarz płaci 33% podatków. Influencerka 9%. Witamy w Polsce

Adam Jura-Czarnecki — Sat, 28 Feb 2026 09:35:00 +0100

Stolarz w Wielkopolsce kończy dzień z obolałymi plecami i efektywną stawką podatkową 33%. Influencerka nagrywa unboxing i płaci 9%. Pracownik na minimalnej oddaje państwu prawie 38 groszy z każdej złotówki, a lekarz na kontrakcie B2B przy przychodzie 25 tysięcy miesięcznie tylko 23 grosze.

To nie jest żart. To polski system podatkowy.

Mamy dosłownie regresywny system podatkowy. Im więcej zarabiasz, tym mniejszy procent dochodu oddajesz państwu. Nie opinia, nie ideologia. Twarde dane Ministerstwa Finansów.

Regresywność po polsku

W zdrowym systemie podatkowym bogatsi płacą proporcjonalnie więcej. Polska to wyjątek. Wystarczy odpowiednio duży przychód, żeby przejść na fikcyjną działalność gospodarczą i płacić drastycznie niższe stawki, bez wyjeżdżania z aktywami za granicę.

Żeby nie było, że to abstrakcja, policzmy.

Pracownik na średniej krajowej kosztuje pracodawcę 10 843 zł. Na rękę dostaje 6 465 zł. Efektywna stopa podatkowo-składkowa: 40,37%. Lekarz na ryczałcie 14% przy przychodzie 25 000 zł? Na rękę 19 170 zł, stopa: 23,31%. Zarabia prawie trzy razy więcej, ale oddaje proporcjonalnie 17 punktów procentowych mniej. Nie dlatego, że kombinuje. Dlatego, że system mu na to pozwala.

Programista na ryczałcie 12% przy 20 000 zł przychodu? Efektywna stopa: 23,85%. Pracownik na minimalnej: 37,73%. Czterokrotna różnica w zarobkach, 14 punktów procentowych różnicy w obciążeniach. Na korzyść tego, kto zarabia więcej.

Stolarz kontra influencerka

Ale najlepiej widać absurd systemu w porównaniu, które wymyka się standardowym tabelkom etat-kontra-B2B.

Składnik	Stolarz (JDG, skala)	Influencer (ryczałt 5,5%)
Miesięczny przychód	30 000 PLN	90 000 PLN
Koszty działalności	14 000 PLN	0 PLN
Dochód	16 000 PLN	90 000 PLN
Podatek (PIT / ryczałt)	2 248 PLN	4 818 PLN
ZUS społeczne	1 788,29 PLN	1 788,29 PLN
Składka zdrowotna	1 291,52 PLN	1 495,04 PLN
Na rękę	ok. 10 672 PLN	ok. 81 899 PLN
Efektywna stopa od przychodu	33,3%	9,00%

Stolarz zarabia ciężką, fizyczną pracą. Influencerka robi unboxingi. Zarabia pięć razy mniej, a płaci proporcjonalnie prawie trzy razy więcej podatków i składek. System nie wynagradza pracy. Wynagradza kombinowanie.

Nauczyciel biorący nadgodziny może wpaść w 2. próg podatkowy (32%). Specjalista medyczny przechodzi na ryczałt 14%. Państwo samo rozszerza listę zawodów uprawnionych do korzystnych stawek i jednocześnie nie aktualizuje progów podatkowych.

Dane Ministerstwa Finansów: to nie wyjątki, to krzywa

Można by powiedzieć: to publicystyka, dobrane przykłady. Ale dane administracyjne Ministerstwa Finansów za 2022 rok (Chrostek, Analizy i Badania nr 12/2025) mówią to samo: przy dochodzie 1 061 tys. zł rocznie łączna stopa PIT+ZUS+NFZ spada do ok. 28%, poniżej poziomu pracownika na minimalnej.

Wykres MF (2022): efektywna stopa PIT+ZUS+NFZ według centyli dochodowych. Krzywa wyraźnie opada dla najwyższych dochodów.

Oś X na wykresie nie jest liniowa, przedstawia centyle dochodowe. To nie anomalia na szczycie. To sukcesywnie malejąca stopa opodatkowania dla najzamożniejszych. Im więcej zarabiasz, tym mniej płacisz. Nie w kwotach, bo kwoty oczywiście rosną. W procentach. A to procenty decydują o sprawiedliwości systemu.

113 miliardów, które zostawiamy na stole

Polska zbiera 37,3% PKB w podatkach i składkach. Średnia unijna to 40,4% (Eurostat, 2024). Trzy punkty procentowe różnicy.

Cała luka kryje się w podatkach dochodowych: Polska ściąga z PIT i CIT zaledwie 7,8% PKB, podczas gdy średnia unijna to 13,3%. Nie dlatego, że stawki na etacie są za niskie. Dlatego, że zamożniejsi masowo przenoszą się na formy opodatkowania projektowane z myślą o optymalizacji.

3% PKB w przeliczeniu na 2024 rok to 113 miliardów złotych rocznie. Tyle zostawiamy na stole, bo klasa polityczna nie chce ruszyć przywilejów podatkowych zamożnych. Za te pieniądze moglibyśmy dołożyć 60 mld zł do zdrowia, 30 mld zł do mieszkalnictwa i 20 mld zł do edukacji. Zamiast tego NFZ głoduje, budownictwo społeczne dostaje mniej niż 0,2% PKB, a nauczyciele uciekają z zawodu.

Pracująca większość utrzymuje państwo

Te 40%, które oddajesz na etacie, to nie koniec. Dochodzi VAT i akcyza, które płacisz w każdym zakupie. Pracownik na umowie o pracę jest podwójnie karany: wysokimi składkami i brakiem dostępu do korzystnych form opodatkowania. Wysokie obciążenia dla etatowców maskują fakt, że zamożniejsi skutecznie się od nich uchylają.

Rozwiązanie jest znane i proste: jednolita danina. Niezależnie od tego, skąd masz dochody, z etatu, kontraktu, dywidend czy działalności, płacisz według tych samych zasad. Koniec z uciekaniem między formami zatrudnienia. Koniec z kruczkami. Jedna zasada dla wszystkich, z rzeczywistą progresją: niskie stawki dla większości, średnie dla dobrze zarabiających, wysokie dla najbogatszych.

Dzięki temu można jednocześnie obniżyć podatki konsumpcyjne, podnieść kwotę wolną od podatku i sfinansować zdrowie oraz mieszkalnictwo na europejskim poziomie. To nie jest radykalizm. To jest normalność.

System, który karze pracowników za uczciwość, a nagradza bogatych za kombinowanie, musi się zmienić. Bogaci jadą na gapę. Pora na sprawiedliwość podatkową.

Źródła

Ministerstwo Finansów, P. Chrostek: Wybrane aspekty systemu podatkowo-składkowego na podstawie danych administracyjnych, 2022 r. (Analizy i Badania nr 12/2025) - gov.pl
Eurostat: Tax revenue statistics - ec.europa.eu
solidnaksiegowa.com, Maria Wajda: Składki ZUS na ryczałcie w 2026 roku - ile zapłacisz? - solidnaksiegowa.com
Podatnik.info, Anna Ciecierska: Opodatkowanie influencerów - jak rozliczać dochody z mediów społecznościowych? podatnik.info