Niższy VAT na paliwa wraca na kilka tygodni. Kto naprawdę na tym zarabia?

Redakcja relacje.news — Tue, 18 Aug 2026 11:03:00 +0200

Od poniedziałku na stacjach benzynowych znów obowiązuje obniżony VAT na paliwa oraz maksymalne ceny detaliczne. Minister właściwy do spraw energii ogłosił konkretne stawki graniczne na wtorek, a rząd formalnie przywrócił program regulacji cen paliw, znany jako CPN. Ma działać do końca wakacji.

Obniżka VAT zmniejsza kwotę podatku doliczaną do każdego litra paliwa, co bezpośrednio obniża cenę na dystrybutorze. Maksymalna cena to osobne narzędzie: państwo ustala pułap, powyżej którego stacja nie może sprzedawać paliwa, niezależnie od tego, ile kosztowała je hurtowa dostawa. Pierwsze rozwiązanie uderza w dochody budżetu państwa, bo VAT od paliw to jedno z największych źródeł wpływów podatkowych. Drugie uderza w marżę detaliczną koncernów i niezależnych stacji, zostawiając nietkniętą część biznesu związaną z rafinacją i hurtem, gdzie te same firmy nadal zarabiają na cenach ropy i produktów naftowych.

Spór polityczny na tle mechanizmu

Wokół decyzji trwa wymiana ciosów między rządem a prezydentem. Premier Donald Tusk napisał, że ceny mogłyby być jeszcze niższe i program mógłby trwać do końca roku, gdyby nie działania prezydenta Karola Nawrockiego. Według Tuska prezydent stanął po stronie koncernów paliwowych, nie po stronie kierowców.

Z przeciwnej strony politycznego sporu odzywa się poseł PiS Przemysław Czarnek, który twierdzi, że to koalicja rządząca celowo utrzymywała wyższe ceny na stacjach przez cały sezon wakacyjny, nie decydując się wcześniej na obniżkę VAT i akcyzy. Czarnek szacuje stratę Polaków na blisko 4 miliardy złotych. Ta liczba pochodzi od polityka opozycji i nie została zweryfikowana niezależnie, ale sam spór pokazuje, że obie strony sceny politycznej traktują ceny paliw jako temat kampanijny, a nie wyłącznie problem gospodarczy.

Kto realnie korzysta

Obniżka VAT na paliwo działa jak ulga proporcjonalna do zużycia, nie do dochodu. Kto tankuje więcej, ten oszczędza więcej złotówek. W praktyce oznacza to, że największą korzyść odnoszą gospodarstwa domowe z własnym samochodem, firmy transportowe i flotowi użytkownicy aut służbowych, czyli grupy statystycznie zamożniejsze niż przeciętne gospodarstwo domowe. Osoby, które nie mają samochodu, bo nie stać ich na jego utrzymanie, albo które poruszają się komunikacją zbiorową, nie odczuwają z tego programu żadnej bezpośredniej korzyści. Nie ma przy tym odpowiadającej obniżki cen biletów autobusowych czy kolejowych, finansowanej z tej samej puli decyzji rządowych.

Regulacja maksymalnych cen chroni kierowcę przed nagłym skokiem cen na stacji, ale nie zmienia struktury zysków koncernów paliwowych takich jak Orlen. Spółka traci część marży na sprzedaży detalicznej objętej limitem, jednocześnie zachowując zyski z segmentu wydobycia, rafinacji i sprzedaży hurtowej, które nie podlegają żadnemu pułapowi cenowemu.

Kto płaci

Obniżony VAT to mniejsze wpływy do budżetu państwa w okresie, gdy program obowiązuje. Ten ubytek trzeba pokryć: albo wyższym deficytem, albo cięciami w innych wydatkach, albo późniejszym podniesieniem podatków gdzie indziej. Ponieważ program ma z założenia charakter tymczasowy, ograniczony do kilku letnich tygodni, korzyść dla kierowcy jest krótkotrwała, a koszt dla finansów publicznych trzeba będzie rozliczyć niezależnie od tego, kto wygra spór o to, czyja to zasługa albo czyja wina.

Po zakończeniu wakacji ceny na stacjach mogą wrócić do poziomu sprzed obniżki, bo żaden z zapowiadanych mechanizmów nie zmienia struktury kosztów produkcji paliwa ani marż koncernów w dłuższym okresie. Zamiast punktowej ulgi podatkowej rozdanej wszystkim kierowcom niezależnie od dochodu, dostępne są narzędzia, które trafiają bezpośrednio w źródło tego zysku: podatek od nadzwyczajnych zysków koncernów paliwowych osiąganych na wysokich cenach ropy, albo inwestycja w tanią i regularną komunikację zbiorową, z której skorzystaliby także ci, których ten spór o ceny paliw w ogóle nie dotyczy.