Pedagożka szkolna, która opisała swoją codzienną pracę w tekście dla OKO.press, odpowiada na zarzut powracający w ostatnich latach: że rosnąca liczba diagnoz autyzmu u dzieci to moda, a nie potrzeba. Nazywa go krzywdzącym wobec dzieci i rodzin, które przechodzą długi, kosztowny i często upokarzający proces diagnostyczny tylko po to, żeby dostać dokument otwierający dziecku dostęp do wsparcia w szkole.
Jeszcze piętnaście lat temu dziecko, które dziś dostałoby diagnozę ze spektrum autyzmu, figurowało w dokumentacji szkolnej jako “niegrzeczne” albo “niezdolne”. To, co dziś się rozpoznaje i opisuje, wcześniej nie miało nazwy, choć istniało, a jego ciężar w całości dźwigały dziecko i jego rodzina. Wzrost liczby orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego pokazuje więc, że diagnostyka zaczęła nazywać to, co szkoła i rodzice od dawna znali z obserwacji.
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydaje poradnia psychologiczno-pedagogiczna. Na jego podstawie szkoła powinna zapewnić dziecku m.in. nauczyciela wspomagającego, zajęcia specjalistyczne i dostosowanie metod pracy. Czy te zalecenia zostaną wykonane, zależy od tego, czy samorząd i dyrekcja szkoły mają na nie etaty i budżet.
Kłopot zaczyna się wtedy, gdy orzeczenie trafia do szkoły, która nie ma ludzi i zasobów, żeby dostosować naukę do potrzeb dziecka. Pedagożka opisuje sytuacje, w których troska o jedno dziecko z orzeczeniem zaczyna się odbijać na potrzebach reszty klasy. Źródłem tego konfliktu jest sposób, w jaki edukację włączającą wprowadzono: dzieci z orzeczeniami przybywało, a kadra nie rosła proporcjonalnie. Etaty specjalistów i specjalistek, czyli nauczycieli wspomagających, psychologów szkolnych i pedagogów specjalnych, liczy się na setki uczniów w jednej placówce. Kiedy dzieci z orzeczeniami jest coraz więcej, a specjalistów tyle samo, każda z tych osób dzieli swój czas między coraz więcej dzieci naraz. Najmocniej odczuwa to nauczycielka albo nauczyciel, który prowadzi lekcję w trzydziestoosobowej klasie, gdzie jedno czy dwoje dzieci potrzebuje indywidualnego podejścia, a wsparcie przychodzi na kilka godzin w tygodniu, nie na kilka godzin dziennie.
Koszty tego układu rozkładają się nierówno. Rodzice dzieci z diagnozą latami walczą o wykonanie zapisów z orzeczenia, bo samorząd twierdzi, że w budżecie oświatowym nie ma na to pieniędzy. Na wizytę w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej czeka się miesiącami, więc rodziny, które na to stać, płacą za prywatną diagnostykę i prywatną terapię, a te, których nie stać, czekają albo się poddają; o tym, kiedy dziecko dostanie pomoc, decyduje w ten sposób dochód rodziców. Nauczycielki i nauczyciele, zwłaszcza bez przygotowania z pedagogiki specjalnej, dostają uczniów o bardzo różnych potrzebach i mają coraz mniej czasu dla każdego z nich. Dzieci bez orzeczeń, które też bywają niespokojne, impulsywne albo przechodzą trudny moment, nie dostają żadnego wsparcia, bo system rozpoznaje tylko te potrzeby, które mają papier.
Zarzut o “modę na autyzm” przenosi odpowiedzialność z instytucji na rodziny. Łatwiej powiedzieć, że rodzice szukają diagnozy dla wygody albo prestiżu, niż przyznać, że samorządy od lat finansują etaty wsparcia poniżej potrzeb, a Ministerstwo Edukacji Narodowej nie rozlicza, czy pieniądze z subwencji oświatowej na uczniów ze specjalnymi potrzebami trafiają do klas, czy zostają w budżecie gminy na inne wydatki. Algorytm podziału subwencji przypisuje uczniom z orzeczeniami wyższe wagi, więc gmina dostaje na każde takie dziecko więcej pieniędzy, ale subwencja nie jest dotacją celową i gmina nie musi wydać tej kwoty na to dziecko.
Edukacja włączająca zakłada, że szkoła odpowiada na potrzeby każdego ucznia i każdej uczennicy w klasie, z orzeczeniem albo bez; posadzenie dziecka z diagnozą w jednej sali z rówieśnikami tego jeszcze nie załatwia. Żeby to działało, liczba specjalistów musi rosnąć razem z liczbą dzieci, które potrzebują wsparcia, a nie z liczbą uczniów w ogóle. Nauczycielki i nauczyciele potrzebują czasu, który dziś zjadają biurokracja i godziny ponadwymiarowe, a diagnoza musi przestać być towarem, na który czeka się miesiącami w publicznej poradni albo płaci za niego prywatnie z własnej kieszeni. Dopóki tak nie jest, spór o to, czy diagnoz jest “za dużo”, zastępuje rozmowę o brakujących etatach i godzinach specjalistów oraz o tym, czy pieniądze przeznaczone na dzieci z orzeczeniami w ogóle docierają do szkół.


Komentarze